Aziz Nesin bu sefer güldürmedi. Kitabı okurken bazı kısımlarda canınız çok sıkılacak. Günümüz devlet dairelerinde işleyen o sistemi hepimiz biliriz. İşler yavaştır, işini bir kerede halledip çıkamazsın; oradan oraya savrulursun. Yayınlanma tarihi 1977 olan bu kitapta da Yaşar Yaşamaz tam olarak bunu yaşıyor. Hapishanede geçen bölümlerde bu aksak sistemin tüm detaylarını hissediyorsunuz.
“Yaşar Yaşamaz dediğimiz adamın hikâyesi nedir?” diye soracak olursanız, bu Yaşar bir isim karışıklığı nedeniyle aslında yaşamıyor. Hem yaşıyor hem de yaşamıyor desek yeridir. Okula gidecek, devlet diyor ki sen yaşamıyorsun. Ama askere alırken kimse ona kimlik sormuyor. Dava açtığında yaşamıyor, ama akıl hastanesine yatırabiliyorlar. Devletin işine gelince yaşıyor, gelmeyince yaşamıyor kısacası. Yaşayan bir ölü gibi. Bu ironik durum kitabın temellerinden biri.
Kitabın başında canım kitaptan değil de içindeki olayların hâlâ günümüz Türkiye’sinde devam etmesinden dolayı daha çok sıkıldı. Bir ara kitabı fırlatıp atacaktım elimden. Yaşar kendini öldürmek bile istiyor, ama yine ölemiyor. Ona gülersek aslında kendi halimize gülmüş olacağız. Ağlasak, duyanımız olmayacak.
Kitabı okurken olaylarda çok yorulacaksınız, nefret edeceksiniz, lanet edeceksiniz, çok kızacaksınız. Ama hiçbir şeyi değiştiremeyeceksiniz. Bu çaresizlik duygusu zihnimizde ağır bir yer bırakıyor.
Yargıcı, hâkimi, avukatı, manavı, sokaktaki sıradan insanı, devlet dairesinde karşılaştığınız biri… Aklınıza her kim geliyorsa sizi içinden çıkılmaz bir yere sürüklüyor. Ah, o devlet dairelerinin içini bir görseniz! Yaşar’ın iki dakikada olacak işi aylar sürüyor; ama hiç olmayacak bir şey altı dakikada hallolabiliyor. Bu nasıl oluyor, açıkçası benim aklım, fikrim, zihniyetim bunu anlamıyor, tahayyül edemiyor.
Aziz Nesin’in Zübük ve Şimdiki Çocuklar Harika kitaplarındaki espri anlayışı kısmen burada da var. Ancak çelik gibi sinirlere sahipseniz bu kitabı o zaman rahatça okuyabilirsiniz. Onun dışında, tabiri caizse, sinir krizi geçirebilirsiniz. Tabii her şeye rağmen bu kitabı tavsiye ediyorum.
Yaşar Yaşamaz’ın ayrıca bir tiyatro oyunu ve filmi de bulunmaktadır.
