Otomatik Portakal, Anthony Burgess’in ilk yayınlanma tarihi 1962 yılı olan ve dünya klasikleri arasına girmiş bir bilim kurgu romanıdır. Öncelikle şunu belirtmeliyim ki, Aziz Üstel‘in çevirisini beğenmedim. Buna dikkat etmek lazım. Ancak bilim kurgu kategorisinde, yerli ve yabancı yayıncılar ile internet sitelerinde en çok okunan ilk üç romandan biridir. Ayrıca kısa bir kitap olması nedeniyle de hızlıca bitirebilirsiniz. Bana göre tür olarak bilim kurgudan ziyade distopik bir kitap.
Kitabın bütününe baktığımda, George Orwell‘ın 1984‘ünü anımsadım. Otoriter devlet düzeni oluşturma çabaları ve sonunda yine yıkım… Otomatik Portakal, diktatörlük ve cuntalıkla da ilgilidir.
Ama konu, özgürlük kısıtlaması veya baskın olma ile de sınırlı değil. Kahramanımız Alex (A harfi olumsuzluğu, “lex” ise kanunu temsil eder), istediği gibi davranan, her türlü kötülüğü yapan, kötülük bağımlısı biri. Tam bir hayvan diyebiliriz. Bu sırada Alex’ten iğrenirken, daha sonrasında çektiği acıları da görerek ona acıyorsunuz. Alex, şiddet meraklısı. Devlete direnen ve onunla çatışan bir karakter.
Tabii daha sonrasında cezasını da buluyor. Ancak Alex kötü biri olduğu için devletle çatışmıyor; tam tersine, ahlaki çöküntüye karşı bir duruş sergiliyor. Bu noktada Burgess‘in okuyucuya sormak istediği çok temel bir soru var: “İyilik, zorla iyilik midir?” Alex cezasını nasıl çekiyor derseniz de, beyni yıkanıyor ve iyi bir insan olmaya zorlanıyor.
Geriye çekilip bir bakarsak, iki tarafın da zarar gördüğünü anlıyoruz. Yukarıda da bahsettiğim gibi, sonunda yine yıkım var, perişanlık var. Ama tüm bunlar karşılıklı. Sisteme karşı gelirsen hak ettiğin cezayı alırsın. Eğer iyi yönetemezsen, yine hak ettiğin cezayı alırsın.
Otomatik Portakal, bir zamanlar Türkiye’de yasaklanmış. Ayrıca romandan uyarlanan ve Stanley Kubrick’in yönettiği 1971 yapımı filmi daha sonra gösterimden kaldırılmıştır. Çocukları, gençleri ve belki de yetişkinleri bile kötü anlamda etkisi altına alabilecek bir kitap. İçinde birçok uygunsuz durumu barındırıyor. Bu nedenle tavsiye etmiyorum.
